İSHAL VE KORUNMA YOLLARI

 

İshal tanım olarak, günde üç ya da daha çok kez sıvı/normalden daha sıvı dışkılama olarak tanımlanmaktadır.
Dünyada, her yıl yaklaşık 2 milyar ishal olgusu görülmekte, 1,5 milyon çocuk ishal nedeniyle ölmekte ve bu ölümlerin de %95’i gelişmekte olan ülkelerde görülmektedir.

İSHAL, KORUNULABİLİR, ÖNLENEBİLİR BİR DURUMDUR!

 

İshalden korunabilmek için:

  • Temiz ve güvenli içme suyuna erişim
  • İlk 6 ay bebeklerin yalnızca anne sütü ile beslenmesi
  • Çocukların ve yaşlılar başta olmak üzere risk altındaki kişilerin yeterli ve dengeli beslenmesi
  • Kişisel hijyen ve temizlik kurallarına uyulması (özellikle el hijyeni)
  • Sağlık eğitimi önem arz etmektedir

Yaz döneminde sık yapılan seyahatler ishalli hastalıklara yakalanma açısından bir başka risk olabilir. Özellikle gıda kaynaklı hastalıklara yakalanma riskinin yüksek olduğu görece sıcak bölgelere seyahat eden yolcular, küçük önlemlerle kendilerini gıda ve su kaynaklı enfeksiyon hastalıklarından koruyabilir. Sıcak mevsimde artan turizm trafiği, hem insanları yoğun topluluklar halinde bir araya getirmekte, hem de bu dönemde sıvı ve riskli gıda tüketimi artmaktadır.

Temizliğinden ve güvenliğinden emin olunan sular içilmelidir. Çiğ gıda tüketiminin gıda kaynaklı hastalıklar açısından risk teşkil edebileceği unutulmamalıdır. Sokakta satılan gıdaların tüketiminden kaçınmak gerekir.

Çiğ yenen meyve ve sebzelerinizi 1/10 sulandırılmış çamaşır suyuyla yıkayın!

Çiğ yenen sebze-meyveler 1 ölçü çamaşır suyuna 9 ölçü musluk suyu ekleyerek hazırlanan sıvıda yaklaşık 20 dakika tutulduktan sonra, musluk suyu ile durulanarak tüketilmelidir.

Her yaz yaşanan ishal olgularının temelinde altyapı sorunları ve eğitim eksiği yatıyor.

 

***   EL HİJYENİ ÇOK ÖNEMLİ!   ***

Özetle;

  • Mutlaka yemeklerden önce, tuvalet, dolmuş-otobüs gezilerinden sonra sıvı sabun kullanarak eller çok iyi yıkanmalıdır. Kağıt havlu ya da evde herkese ayrı havlu yeğlenmelidir.
  • Küçük çocukların, yaşlıların, gebelerin ve bağışıklık sisteminde sorun olanların özellikle korunması gerekiyor.
  • İshal durumunda ürküntüye kapılmadan, eğer bebek emziriliyorsa emzirme sürdürülmelidir. Kesinlikle emzirme durdurulmamalıdır.
  • İshalde kullanılabilecek, eczanelerde reçetesiz satılan tuz-şeker paketleri (ORS paketleri), kaynatılıp soğutulmuş bir litre suya karıştırılıp içilir.
  • Antibiyotikler ve ishal durdurucular hekim önerisi dışında kesinlikle alınmamalıdır. Çünkü kimi antibiyotikler ishal durumunu azdırabilir.
  • İshal durumunda, kusma yoksa; yağsız yoğurt, ayran, patates püresi, meyve suyu, çay.. gibi sıvılar bolca tüketilmeli ve özellikle bebek-çocuk, yaşlı ve gebelerde sıvı açığı oluşmamalıdır.
  • Dışkı kanlı, sümüksü görünümlü (mukuslu), pirinç suyu görünümünde ise ve ağır ishal, kişide ateş yükselmesi varsa (başta kolera, kimi besin zehirlenmelerinde ateş çıkmaz, tersine düşebilir!) hızla bir sağlık kuruluşuna başvurmak uygun olacaktır.

 

ÇOCUKLUK DÖNEMİNDE İSHAL
Genellikle günde 3 kereden fazla sayıda, miktarca fazla ve sulu dışkılama ishal olarak tanımlanır. (Bebekler, ilk günlerde genellikle 2–3 kez dışkılar, bu sayı günde 7’ye ulaşabilir. Ancak, dışkılama sayısı fazla olsa bile, dışkı kıvamı fazla sulu değilse ishal değildir.)
İshal, en sık 0–5 yaş grubu çocuklarda görülen, ölüme yol açabilen bir hastalıktır; 6. aydan sonra anne sütü ile birlikte ek gıdalar verilmeye başlandığı için bu dönemde görülme oranı en yüksektir.

İSHALİN OLUŞ NEDENLERİ
İshalin en önemli ve en sık nedeni mikroplardır. Mikroplar temiz olmayan yiyecek ve içeceklerle taşınır ve ağız yoluyla bağırsağa ulaşır. Kirli eller, mikropların önemli bir taşıyıcısıdır. Dışkı ile kirlenmiş sebze, meyve ve diğer yiyecekler, içme ve kullanma suları, eller, tırnak içleri en önemli bulaşma yollarıdır.

KİRLENMEYE YOL AÇAN SEBEPLER

  • Tuvaletlerle içme suyu kuyuları/kaynaklarının 15 metreden yakın olması,
  • Tarlaların sulanmasında kullanılan sulara lağım sularının karışmış olması,
  • Taharet için kullanılan el ile sifon, musluk ve kapı koluna dokunulması sonucu mikropların buralara bulaştırılması,
  • Sebze ve meyvelerin yetersiz yıkanması veya yıkanmaması
  • Kirli olma ihtimali olan içme sularının kaynatılmaması,
  • Ellerin uygun şekilde yıkanmaması,
  • Yiyeceklerin uygun koşullarda hazırlanmaması ve saklanmaması

İSHAL NEDENİ İLE SU-TUZ KAYBI OLAN ÇOCUKTAKİ BELİRTİLER

  • Ağız ve dil kurur,
  • Karın derisi tutulup bırakıldığında (esnekliğini kaybetmiş olduğundan) yavaş geri döner,
  • Gözler çukurlaşır,
  • Bıngıldak çukurlaşır,
  • Gözyaşı azalır/kaybolur,
  • İştahsız, yorgun, huzursuzdur,
  • Ateş yükselebilir,
  • İdrar yapmama ya da çok az idrar yapma görülebilir.

İSHALLİ ÇOCUKTA TEHLİKE BELİRTİLERİ

  • Belirgin susaması veya  su-tuz kaybı belirtilerinin olması,
  • Çocuğun ishalinin 3 günden uzun sürmesi,
  • Çok sık veya fazla miktarda sulu dışkılama (günde 10 kezden fazla),
  • Tekrarlayan kusmalarının olması,
  • Yeme ve içmesinin bozulması,
  • Kakasında kan olması,
  • Yüksek ateş.

İSHALLİ ÇOCUKTA YAPILMASI GEREKENLER

  • Emziriliyorsa, emzirme kesilmemeli ve daha sık emzirilmelidir.
  • Su kaybını önlemek için, her zamankinden daha fazla su ve sulu gıdalar (Kaynatılmış soğutulmuş su, evde hazırlanmış şeftali, elma, havuç suyu, ayran) verilmelidir.
  • Her kakadan sonra 2 yaşından küçük çocuklara 1 çay bardağı, 2 yaşından büyüklere ise, 1 su bardağı yukarıda sayılan içeceklerden mutlaka içirilmelidir.
  • İshali olan çocuk aç bırakılmamalı, beslenmesine devam edilmeli, sık sık ve az az beslenmelidir. Çocuğa sindirimi kolay besinlerden; pirinç lapası, yoğurt, haşlanmış patates, şeftali, elma, muz ya da havuç püresi, yoğurt ile yapılmış az yağlı pirinç çorbası, az yağlı makarna, erişte verilmelidir.

ÇOCUKLARI İSHALDEN KORUMAK İÇİN ALINACAK ÖNLEMLER

  • İlk 6 ay sadece anne sütü verilmelidir.
  • İçme suyu temiz olmalı, gerekiyorsa kaynatılıp soğutulan su kullanılmalıdır.
  • Yiyecekleri hazırlamadan önce, Çocuğu beslemeden önce, Sofraya oturmadan önce, Çocuğun bezini değiştirdikten sonra, Tuvalete girerken ve çıktıktan sonra eller mutlaka su ve sabunla yıkanmalıdır
  • Çocuğu beslerken biberon kullanılmamalıdır.
  • Bebeğin yiyeceği plastik kaplar yerine, kolay temizlenebilen (cam, porselen, çelik vb) kaplarda hazırlanmalı ve kaşık ile yedirilmelidir.
  • Yiyecek, içecek kapları iyice yıkanmalı, besin artığı kalmamalı ve iyi durulanmalıdır
  • Sebze ve meyveler bol su ile yıkanmalıdır.
  • Bebek ve çocuk besinleri mümkün olduğunca taze hazırlanmalı, bekletilecekse de mutlaka buzdolabında, kapalı kapta saklanmalıdır.

UNUTMAYINIZ!
ÇOCUKTA İSHAL BELİRTİLERİ GÖRÜLDÜĞÜNDE HEMEN BİR SAĞLIK KURULUŞUNA BAŞVURULMALIDIR.

 

Eğitim Konuları için tıklayınız

 

 

  • video